Jesień 2020, nr 3

Zamów

Drogówka w sutannach

Arkadiusz Jakubik w filmie „Kler” Wojciecha Smarzowskiego. Fot. Bartek Mrozowski / Materiały prasowe Kino Świat

„Kler” Wojciecha Smarzowskiego stawia kilka ważnych pytań, jest w nim kilka scen przejmujących i ważnych, ale jako całość irytuje przeczernieniem, uproszczeniami i schematyzmem.

„Jest tajemnica, która szczególnie natrętnie powraca do nas w czas rozterek: tajemnica zła. Kręcimy się wokół niej jak przestraszone ptaki… Nie wiemy, co sądzić o złu. (…) Jeśli Bóg – po latach rozkwitu – dopuści jakieś nieszczęście na nasz Kościół i naszą wiarę, to przyjdzie ono nie z zewnątrz, ale od wewnątrz: z krzykliwej wiary nie w Boga, ale wiary w wiarę” – ks. prof. Józef Tischner

„Kler” Wojciecha Smarzowskiego został skomentowany na różne sposoby, zanim wszedł na ekrany kin. Nikt jeszcze filmu nie widział, a już wiadomo wszystko: dla jednych jest to dzieło znakomite, dla innych – godne potępienia.

Takie reakcje były zresztą do przewidzenia. Ekipy recenzenckie wymieniają się u nas tylko rolami, które we współczesnej Polsce są dokładnie rozpisane. Bez zaskoczeń. To polska specjalność. Istnieją ideolodzy, którym samo istnienie Kościoła uwiera, i dlatego cieszą się, kiedy znajdują godnych siebie fanatyków po stronie katolickiej. Wtedy ich obraz Kościoła krzewiącego niebezpieczny „mit” o zbawieniu potwierdza się i wszystko staje się jasne. Obydwie strony mogą swobodnie hasać w stworzonej na swój użytek nierzeczywistości, są tak naprawdę sobie potrzebne, znakomicie się uzupełniają.

Film Smarzowskiego wreszcie obejrzałem; zasługuje on, mimo wielu poważnych zarzutów, jakie postawiłbym twórcy, na rzetelną analizę. Mój tekst nie będzie zwykłą recenzją, zbyt ważnych bowiem problemów to dzieło dotyka, problemów bolesnych i tragicznych.

Droga utartymi schematami

W zapowiedziach zarówno reżysera, jak i dystrybutora podkreśla się, że celem filmu nie jest podejmowanie dyskusji na temat wiary czy krytyka osób wierzących: „Wiarę uznajemy za jedną z najbardziej intymnych sfer każdego człowieka”. Twórca rzucił tylko światło na funkcjonowanie instytucji Kościoła, „choć świętej, to tworzonej przez grzesznych ludzi”. Myślę, że jest to poważny błąd reżysera, który zbyt łatwo pozbywa się tej niezwykle ważnej sfery, owszem osobistej, intymnej, ale mającej także wymiar społeczny. Wiem, niełatwo ją pokazać na ekranie, nie każdy jest Bressonem czy Sorrentino. Kryzys Kościoła bierze się zawsze z kryzysu wiary, jak pisał ks. Józef Tischner, z wiary w wiarę, a nie w Boga. Przecież „Kler” to nie tylko film o pedofilii, jak zapowiadano wcześniej. Reżyser postanowił zrealizować fresk na temat duchownych i Kościoła. Nie da się o tym powiedzieć w pełni i przekonująco, odcinając sferę wiary.

Smarzowski idzie utartymi schematami, znanymi ze swoich poprzednich filmów, np. z „Drogówki”. Reżyser nie pozostawił wtedy suchej nitki na policji drogowej, wszyscy bez wyjątku byli „odrażający, brudni, źli”. Lepiej nie spotkać podobnych funkcjonariuszy w ciemnym zaułku, o szarej godzinie. Podobne klimaty odnajduję w „Weselu” czy „Domu złym”. Tak oto, przez ciemne okulary, reżyser patrzy na świat i człowieka.

Kilka lat temu wybitny pisarz i eseista Tomasz Łubieński opublikował w „Tygodniku Powszechnym” krytyczny esej o twórczości autora „Kleru”. Pisał: „Skatologia u Smarzowskiego (…) służy za metaforę nadwiślańskiej rzeczywistości. (…) Brutalność, dosłowność, drastyczność modne są na świecie. Również w Polsce. (…) A może gnębi nas mesjanizm i potrzebujemy Smarzowskiego detoksu? Powodzenie tych filmów wskazuje, że można i tak myśleć. (…) Polska smarzowska ma swój kretyński urok. Kto nie widzi, a nie musi widzieć, w niej jakiejś alarmującej diagnozy, chichocze i rechocze z powszechnego zidiocenia. I dobrze mu tak, i dobrze mu z tym. Słowem, dla takiej widowni ów pejzaż pędzla Smarzowskiego jest chciany. Również dla zawodowych moralistów, których podobny obraz społeczeństwa utwierdza w poczuciu własnej wyższości, w prawie do potępiania i zawstydzania”.

To film skrajnie jednowymiarowy, mnóstwo w nim stereotypów rodem z marnego portalu internetowego, antyklerykalnych uprzedzeń, zasłyszanych dowcipów

Łubieński podsumowuje swoje uwagi tak: „Skłonność do autoironii, do podważania, nawet wyśmiewania narodowych mitów jest chyba najdzielniejszą zdolnością polskiej kultury. Co najmniej od Mickiewicza do Gombrowicza, poprzez Żeromskiego i Sienkiewicza, który cierpliwie służy jako punkt odniesienia oraz ćwiczebny obiekt polemiczny. Lecz chciany-niechciany pejzaż Smarzowskiego (…) nie mieści się żadną miarą w tej terapeutycznej jednak tradycji”.

„Kler” wpisuje się w tradycję Smarzowskiego odkrywania kolejnych „parszywych” stron człowieka. Zgadzam się z opiniami, że w warstwie konceptualnej jest to kopia „Drogówki”, tylko facetów w mundurach zastąpili faceci w sutannach. To film skrajnie jednowymiarowy, mnóstwo w nim stereotypów rodem z marnego portalu internetowego, antyklerykalnych uprzedzeń, zasłyszanych dowcipów z długą zresztą brodą, typu „Oto wielka tajemnica wiary, złoto i dolary” (podobnie było w „Drogówce”). Fakt, że fabuła – jak zapewniają twórcy – jest inspirowana prawdziwymi wydarzeniami, które zdarzyły się „kiedyś i gdzieś”, nie ma znaczenia. Kondensacja patologii nigdy nie służy dobrze sztuce. Można przecież sfilmować jakieś autentyczne i prawdziwe zdarzenia, a obraz całości będzie fałszem.

„Chcemy mówić o ludzkich działaniach i postawach budzących nasz fundamentalny sprzeciw” – piszą twórcy „Kleru”. Film ten rzeczywiście stawia kilka ważnych pytań, jest w nim kilka scen przejmujących i ważnych, o których napiszę w dalszej części artykułu, ale jako całość irytuje przeczernieniem, uproszczeniami, schematyzmem.

Wszystko dzieje się zbyt prosto

Bohaterami „Kleru” są trzej księża, koledzy: ks. Trybus (Robert Więckiewicz), ks. Kukuła (Arkadiusz Jakubik) i ks. Lisowski (Jacek Braciak). Połączyło ich kiedyś tragiczne zdarzenie, pożar Kościoła, z którego ledwo się uratowali. Poznajemy ich w czasie pijackiego wieczoru, po którym wsiadają do samochodu i powodują wypadek, ale nie poniosą żadnych konsekwencji, bo komendant policji Bury jest z nimi zblatowany.

Najbardziej rozczarowuje wątek ks. Trybusa. Typowa obyczajówka. Proboszcz wiejskiej parafii. „Samotność, okrutna siostra śmierci” – filozofuje. Remedium na nią jest alkohol i młoda kochanka, jednocześnie gospodyni, która zachodzi w ciążę. Trybus musiał być kiedyś dobrym duszpasterzem, z pamięci cytuje Biblię, podając dokładne adresy rozdziałów i wersetów. Ma przebłyski człowieczeństwa w kazaniach (próbuje w nich usprawiedliwiać sam siebie), w spowiedzi czy w rozmowach kancelaryjnych. Demoralizuje go przede wszystkim alkohol, ukrywa go wszędzie: na plebanii, w zakrystii, w kościele, w samochodzie, musi być na wyciągnięcie ręki. Alkohol kosztuje, więc trzeba od ludzi zdzierać pieniądze. Degradacja osobowości postępuje jak po równi pochyłej. To przez alkohol „urywa mu się film”, co doprowadza go do podejrzenia, że mógł, jadąc samochodem, zabić człowieka. Ostatecznie, Trybus zachowuje godność, zwycięża w nim poczucie odpowiedzialności.

Robert Więckiewicz i Joanna Kulig w filmie „Kler” Wojciecha Smarzowskiego
Robert Więckiewicz i Joanna Kulig w filmie „Kler” Wojciecha Smarzowskiego. Fot. Bartek Mrozowski / Materiały prasowe Kino Świat

Cały ten wątek jest jednak bardzo sztampowy, jakby z marnej powieści obyczajowej. Odejścia z kapłaństwa były, są i będą zawsze. Celibat nie jest łatwy. Z mojego roku na czterdziestu czterech wyświęconych odeszło z kapłaństwa pięciu kolegów i założyło rodziny. Odeszli po prostu, bez alkoholu, bez żadnych skandali, normalność, jesteśmy ludźmi. Nie ma w tym nic sensacyjnego.

Jest jeszcze inna strona medalu. Czy samotność księdza, czasami bunt przeciwko krzywdom, jakich może doznać od „instytucji”, musi prowadzić do alkoholizmu i młodej kochanki? Może, owszem, ale to już zdarta dramaturgicznie płyta, bo wielokrotnie powielana. O ile ciekawsze byłoby, gdyby na przykład reżyser pokazał bunt księdza, jego walkę – mówiąc górnolotnie – o ewangeliczną wizję Kościoła i swego kapłaństwa, którego nie chce porzucić. Zapewniam, że samotność wtedy ma wymiar po stokroć tragiczniejszy. Tylko że wtedy Smarzowski musiałby się zająć problemem wiary, a to jest „intymna sprawa” i tym reżyser się nie zajmuje, więc są alkohol i kochanka. Postać Trybusa ratuje Robert Więckiewicz, potrafi głosem, spojrzeniem nadać swojemu bohaterowi ludzki wymiar.

Ks. Kukuła to w założeniu reżysera najważniejsza postać dramatu. Arkadiusz Jakubik jest znakomity. Niestety, i ta postać jest wymyślona przez scenarzystów niekonsekwentnie. Trudno o niej dużo pisać, bo w ten sposób można ujawnić oś dramaturgiczną całego filmu. Postać duchownego grana przez Jakubika jest bowiem zwornikiem całego dramatu.

O ile ciekawsze byłoby, gdyby na przykład reżyser pokazał bunt księdza, jego walkę – mówiąc górnolotnie – o ewangeliczną wizję Kościoła i swego kapłaństwa, którego nie chce porzucić

Kukuła jest księdzem tragicznym, wydaje się, że zachował resztki wiary, jest ofiarą pedofila z okresu swojej ministrantury, wstąpił jednak do seminarium, potrafi stanąć w prawdzie. Ale Smarzowski tę postać niepotrzebnie degraduje, spłaszcza; jest on w niezrozumiały dla mnie sposób przeżarty materializmem, w stopniu większym niż Trybus. Reżyser ma jakąś obsesję na tym punkcie. Nikt przecież nie przeczy, że istnieją księża zdziercy, ale dlaczego musi nim być także Kukuła, postać jednak trochę z innego wymiaru niż pozostali bohaterowie filmu? Że znowu alkohol? U Smarzowskiego tak bywa, już wydaje ci się, że ktoś jest porządny, a jednak sukinsyn.

Jest jeszcze najciekawszy wątek w tej historii, chodzi o miażdżące podejrzenie, które prowadzi niemal do linczu na księdzu. Ciekawy wątek niewykorzystany w pełni przez reżysera. Przed kilku lat wyświetlano w Polsce znakomity duński film „Polowanie” Thomasa Vinterberga. Nauczyciel w małomiasteczkowej szkole zostaje posądzony o molestowanie nieletniej uczennicy. Jest niewinny, pętla zaciska się, osaczenie, pustka, już nawet oczyszczenie się z zarzutów niewiele pomoże. Potworne zło wyłazi z ludzi dobrych. U Smarzowskiego wszystko dzieje się zbyt prosto, najpierw dzika tłuszcza wieśniaków, a potem katharsis dokonane wobec nich w kościele.

Jest jeszcze trzeci ksiądz Laskowski. Potwór, gnida ludzka, żadnej pozytywnej cechy. Pedofil, handlarz dziećmi, szantażysta, bezwzględny, przeżarty materializmem, najbliższy współpracownik biskupa, z którym gra nieczysto, zresztą z wzajemnością. Urzędnik kurii współpracujący z gangsterami, z pomocą byłego esbeka lustruje innego esbeka – biznesmena, z którym pierze pieniądze przeznaczone na cele charytatywne. Brutalny karierowicz marzący o wyjeździe do Watykanu. Jacek Braciak jest przekonujący w tej roli. Szkoda, że Smarzowski maluje go tak grubą krechą. Już nawet jego wygląd zewnętrzny jest obleśny (ta sztucznie wyprostowana długa grzywka, opadająca na policzek), tak żeby widz nie miał wątpliwości, co to za typ. Dodajmy, że w filmie nawet siostra zakonna, przełożona domu opieki dla dzieci, ma cechy diaboliczne.

Duch korporacji

Jest wreszcie arcybiskup Mordowicz. Tyran, prymityw, feudał, ale cwany cynik, kuty na cztery nogi, pozbawiony wiary, zdegradowany moralnie typ o mentalności szefa mafii, wulgarny do granic wytrzymałości. Buduje sanktuarium dosłownie „na trupach”. Janusz Gajos jest wielkim aktorem, doskonale oddaje hipokryzję i zakłamanie hierarchy. Idealny przykład owego klerykalizmu, z którym walczy papież Franciszek.

Oto zwycięża duch korporacyjny, zdogmatyzowanie instytucji, zmienienie jej w prywatny folwark. Dla Chrystusa nie ma już miejsca. Brak duchowości, „struktury bez korzeni, bez pamięci, bez twarzy, bez ciała, w ostatecznym rachunku – bez życia”.

Kazanie, które Mordowicz wygłasza na mszy kończącej film, jest najlepszą egzemplifikacją tak pojmowanego klerykalizmu. Słowa „Nie daj się zwyciężać złu, ale zło dobrem zwyciężaj” brzmią w jego ustach jak kpina z Jezusa Chrystusa. Podobne odczucia miałem, słuchając kazania prawosławnego archimandryty w filmie Andrieja Zwiagincewa „Lewiatan”.

Dominacja zła

Powstaje pytanie: czy istnieją w rzeczywistości tacy biskupi i księża, jak ci w filmie Smarzowskiego? Zapewne tak, choć nigdy w swoim życiu nie spotkałem kogoś o takim nagromadzeniu zła jak postać grana przez Braciaka. Przypomnę, że w Polsce jest około trzydziestu tysięcy księży i ponad stu hierarchów.

Domniemywam nawet, że Smarzowski korzystał z porad konsultantów z „wewnątrz”. Reżyser miał zatem prawo jako artysta do takiego „nieobiektywizmu”. Niestety, wyrugował ze swojego filmu „dobro”, dominuje bezbrzeżne zło, a jeśli nawet dobro pojawia się, to przegrywa. Świadczy o tym także symboliczna ostatnia scena, w której jeden z bohaterów składa z siebie ofiarę, niczym Chrystus na krzyżu. Chyba że będziemy interpretowali tę scenę jak wydarzenie na Golgocie. Ofiara w imię czego? Co ona ma sprawić? Oczyszczenie, wyjście z marazmu? Przebudzenie? Odkupienie? Gdyby przyjąć taką interpretację, to byłby to tragiczny w swojej formie, ale jednak triumf dobra. Może taka była intencja reżysera, w co wątpię, ale nie pierwszy to raz w dziejach, kiedy sceny wymyślone przez twórców nabierają sensów, których oni nie zakładali.

Głos ofiar trzeba usłyszeć

Wspomniałem już, że przy całym moim ogromnym dystansie do „Kleru” znajduję w nim kilka momentów przejmujących i bardzo ważnych.

Oto do kurii, która zresztą jest siedliskiem zła i korupcji, zgłasza się ze skargą ofiara pedofilii księdza. Mężczyzna w średnim wieku, opowiada co się zdarzyło przed laty. Za biurkiem siedzi arcybiskup Mordowicz, po jego lewej i prawej stronie sześciu kurialistów. Zaczynają swój słowotok, podlany fałszywą troską. Zaczynają szantażować ofiarę, wystawiając na próbę jego wrażliwość moralną. Jeśli taka scena miała miejsce w rzeczywistości, to ów biskup powinien stracić natychmiast wszelkie funkcje w Kościele. Pokaz zbrodniczej bezduszności. Mężczyzna szepcze: „Co wy robicie, co wy robicie?”. Wychodzi. A przecież głos ofiar nadużyć seksualnych jest głosem Jezusa, który musimy usłyszeć!

Skandale zbrodni pedofilii – jak napisał Cezary Gawryś na Facebooku – wymagają czegoś więcej niż tylko oczywistych działań interwencyjnych: w obronie ofiar i dla zadośćuczynienia ich krzywd, dla ukarania sprawców, wymagają likwidacji kościelnej „struktury zła”, czyli odklerykalizowania Kościoła. Co to znaczy „odklerykalizować”? To znaczy odrzucić to, co zbutwiało, zgniło, powrócić do korzeni ewangelicznych. Kapłaństwo jest powołaniem wspaniałym, ale tylko wtedy, gdy służy Bogu, czyli człowiekowi. W filmie Smarzowskiego pada podobne zdanie. Zaszczuty ksiądz Kukuła mówi do młodego wikarego (Adrian Zaremba): „Dopóki będziesz służył ludziom, będziesz dobrym księdzem”. Kościół jest święty, ale z cyklicznie powracającymi kryzysami, nazywanymi często saecula obscura. Pojawia się wtedy ktoś taki jak św. Franciszek, który uzdrawia to, co inny człowiek, wezwany do świadectwa wiary i miłości, degraduje do poziomu kasty, która jest elementem obcym dla chrześcijaństwa.

Dobro Kościoła to wyciąganie ręki do „tonących”, bez pytania dlaczego znaleźli się w takim stanie. I to dobro w Kościele się dzieje, ale przegrywa z eklezjologią zdogmatyzowanych struktur. Nie ma tak rozumianego dobra u Smarzowskiego, bo zburzyłoby ono schemat dramaturgiczny filmu

Wśród wielu księży narasta jakiś podskórny bunt, bo „instytucja” dopuściła do sytuacji dramatycznej, a to oni, księża, są na pierwszej linii frontu, mają codzienny kontakt z ludźmi, nie hierarchowie. Bunt się tli, a iskry w popiołach potrafią przerodzić się w ogień. Ale ci sami duchowni odbiorą film „Kler” jako niesprawiedliwy, i trudno się im dziwić.

Sam jestem prawie trzydzieści lat księdzem i nigdy bezpośrednio z przypadkiem pedofilii na parafiach, w których pracowałem, się nie zetknąłem. I takie też jest doświadczenie ogromnej większości duchownych. Jak powiedział w wywiadzie dla „Tygodnika Powszechnego” o. Adam Żak, koordynator Episkopatu ds. ochrony dzieci i młodzieży, przestępstwo pedofilii było skrywane, panowała wobec niego zmowa milczenia, którą do dziś trudno przewalczyć. Przeciętny ksiądz zazwyczaj nie miał o tym pojęcia, czasami słyszał jakieś plotki, sprawa była załatwiana na innych szczeblach.

Księża pracujący na co dzień w parafiach zmagają się z wieloma innymi problemami. Jak czytają i słyszą o pedofilii, to mają często poczucie, że sprawa ta jest wykorzystywana ideologicznie do atakowania Kościoła i księży, i nie chodzi tu wcale o dobro ofiar. Przyznaję, że też często czuję w tym jakiś fałsz. Nie należy jednak szukać samousprawiedliwień, ataki nie zawsze są uczciwe, to oczywiste, ale zło jest złem. Hańbą Kościoła było zamiatanie afer pedofilskich pod dywan z powodu chorej, zrakowaconej eklezjologii. W rezultacie doprowadzono do sytuacji, że pedofilia kojarzona jest z duchowieństwem, a przecież jest to – o czym wszyscy wiedzą – mniejszość liczona w kilku procentach, choć o wiele za duża, bo za każdym przypadkiem kryją się tragedie i traumy wielu, wielu ofiar. Nawet jeden przypadek to już byłoby za dużo.

Dobro Kościoła to dobro człowieka

Wypaczona i wykoślawiona eklezjologia to także temat „Kleru”. W filmie Smarzowskiego pada często sformułowanie „dobro Kościoła”, szczególnie lubi się nim posługiwać abp Mordowicz. Dobrem Kościoła da się usprawiedliwić wszystko, szczególnie przekręty finansowe, dobro Kościoła to młot na niewygodnych i samodzielnie myślących księży. Tak przecież uzasadniano np. uciszanie ks. Adama Bonieckiego, jednego z najmądrzejszych umysłów Kościoła w Polsce. To nie dobro, to zło Kościoła!

Takie myślenie panuje w strukturach, które siebie same „dogmatyzują”, a zapominają o korzeniach, o tym, co stało u ich podstaw, w strukturach o mentalności korporacyjnej. Mordowicz niczym faryzeusz mówi: nasze duszpasterstwo musi być ostre, stanowcze, bo jak będzie miękkie, to będziemy mieli to, co na Zachodzie. Tego jego zdaniem wymaga dobro Kościoła. Tak naprawdę ma on w głębokim poważaniu wszelkie duszpasterstwo.

Janusz Gajos w filmie „Kler” Wojciecha Smarzowskiego
Janusz Gajos w filmie „Kler” Wojciecha Smarzowskiego. Fot. Bartek Mrozowski / Materiały prasowe Kino Świat

A przecież dobro Kościoła istnieje i jest dość banalne, bo Jezus był „banalny”. Dobro Kościoła to dobro człowieka: wykluczonego, przeżywającego trudności, uchodźcy, to dobro „celnika i grzesznika”, to otwartość na inność. Dobro Kościoła to przerzucanie mostów do odległych brzegów; dobro Kościoła to wyciąganie ręki do tonących, bez pytania dlaczego znaleźli się w takim stanie. I to dobro w Kościele się dzieje, ale przegrywa z eklezjologią zdogmatyzowanych struktur. Nie ma tak rozumianego dobra u Smarzowskiego, bo zburzyłoby ono schemat dramaturgiczny filmu.

Pusty rytuał

Sojusz tronu z ołtarzem to zabójcze zjawisko. Reżyser także je eksponuje i wyszydza. Zabójcze, bo jest ono zawsze śmiertelnym niebezpieczeństwem dla Kościoła, nie dla władzy świeckiej. I nie chodzi tylko o politykę, ale o upartyjnianie Kościoła. Abp Mordowicz przyjmuje w gabinecie trzech posłów prawicowych i zdecydowanym tonem informuje ich, jakich ustaw życzyłby sobie w najbliższym czasie. Opowiada jakieś heretyckie bzdury o Jezusie, Królu Polski. W roli jednego z parlamentarzystów wystąpił profesor Jan Hartman, jego symboliczny udział w tym filmie zaintrygował mnie, pamiętam bowiem styl jego publicystyki, gdy pisze o problemach Kościoła i chrześcijaństwa.

Sojusz tronu z ołtarzem jest groźny także dlatego, że polityka coraz bardziej dzieli ludzi w spolaryzowanej Polsce i Europie. Polityka potrafi nawet zaanektować i cynicznie wykorzystać dramat pedofilii. Prawica wyciąga wnioski homofobiczne, sugerując związek homoseksualizmu z pedofilią, tak jakby te dwa zbiory pokrywały się w całości. Liberalna lewica wykorzystuje moment i z tych samych powodów rozpoczyna krucjatę przeciwko celibatowi, który nie jest dogmatem, ale właściwie przeżyty daje przestrzeń wolności i niezależności. Celibat nigdy nie był i nie będzie łatwy, ale jest wartością bezcenną. Można rozmawiać o jego „reformie”, ale nie w atmosferze nagonki.

Antyklerykalizm filmu należy do gatunku, który ks. Tischner nazywał jaskiniowym i tramwajowym, w odróżnieniu od antyklerykalizmu mądrego, nieodzownego do życia i ozdrowieńczego

W filmie „Kler” celibat jest spostponowany cytatem z listu św. Pawła do Tymoteusza (cytatami biblijnymi podawanymi bez kontekstu można udowodnić wszystko) i dowcipem, po którym widz ma zarechotać: „Jak baby zaczną się dopominać o kasę za dzieci, to Kościół pójdzie z torbami”. Żałosny moment filmu. Pedofilia staje się także wygodnym orężem zarówno w świeckich walkach politycznych , jaki i w Kościele, bo oto konserwatywne koterie bronią starego porządku, swoich wpływów i chciałyby za pomocą manipulacji faktami obalić papieża Franciszka. Ofiary schodzą na drugi plan.

Śp. abp Józef Życiński pisał: „Konieczne jest mocne rozdzielenie systemu państwowego od organizacji kościelnej. Jeśli tego nie zrobimy, będziemy mieli państwo teokratyczne, które jest nieszczęściem”. Ukoronowaniem sojuszu tronu z ołtarzem staje się w filmie przyjazd „pana prezydenta” na mszę polową celebrowaną przez abp. Mordowicza. Wjazd głowy państwa zapowiadany z patosem przez księdza lektora jest kulminacją fałszu, oto Eucharystia, z której wyrzucono Chrystusa, a przecież bez Niego staje się ona pustym rytuałem. Zbawiciela zastępuje „pan prezydent”.

Katharsis nie będzie

Czytałem wypowiedź, że „Kler” Wojciecha Smarzowskiego to może być katharsis. Chciałbym bardzo, ale niestety nie będzie. Przede wszystkim dlatego, że jest to film z góry założoną tezą, skrajnie jednowymiarowy i momentami bardzo publicystyczny. Reżyser chce załatwić zbyt wiele spraw za jednym zamachem, film gubi „wszystkoizm”. Sceny poruszające wymieszane są z wątkami o skomplikowaniu cepa. Smarzowski postawił na przykład tyle odważną, co absurdalną tezę historyczną. W szokującej scenie retrospekcyjnej z okres stanu wojennego, sugeruje, że ówczesny sojusz Kościoła (który był wtedy dla wielu środowisk, z różnych opcji ideowych, tymczasową przystanią wolności) z opozycją antykomunistyczną skutkuje dzisiejszą skorumpowaną symbiozą władzy prawicowej i Kościoła.

Antyklerykalizm filmu należy do gatunku, który ks. Tischner nazywał jaskiniowym i tramwajowym, w odróżnieniu od antyklerykalizmu mądrego, nieodzownego do życia i ozdrowieńczego. „Klerowi” daleko do poziomu amerykańskiego obrazu „Spotlight” Toma McCarthy’ego.

Czytasz Więź? Wspieraj od dziś

Myślę, że formuła filmowa Smarzowskiego po piętnastu latach od „Wesela” powoli wyczerpuję się. Ile razy można robić filmy według identycznego schematu?

Zmarnowana szansa

Film ten nie budzi dobrych emocji. Pokazała to dyskusja po pojawieniu się na YouTubie słynnego trailera. Za chwilę, po premierze, rozpocznie się brutalny hejt antykościelny, antyklerykalny i antychrześcijański, z drugiej strony zaś brutalny hejt „antysmarzowski”. Zasługi, jakie położył reżyser dla prawicy filmem „Wołyń”, zostaną mu zapomniane. Hejtem nazywam nie tylko anonimowe wpisy internetowe, ale także artykuły prasowe i wystąpienia w mediach. Taki mamy klimat, ludzie o znanych nazwiskach otwarcie hejtują i nie wstydzą się tego. Dlatego ja po napisaniu tego tekstu z góry wycofuję się z wszelkich debat na temat „Kleru”.

Szkoda, żałuję zmarnowanej szansy. Tak sobie myślę, że być może teraz właśnie przyszedł czas na zrealizowanie całkowicie innego filmu o Kościele, niejako w kontrze do tego, co zaserwował nam Smarzowski. Wspomniałem o tym na początku artykułu. Załóżmy, że bohaterem filmu jest ksiądz, nie ideał, bo idealni ludzie nie istnieją, który walczy o ewangeliczny kształt Kościoła i kapłaństwa i znajduje się w sytuacji kafkowskiej, zarówno w rzeczywistości kościelnej, jak i w rzeczywistości liberalnych przyjaciół, bo tak mu się do tej pory wydawało, że to są przyjaciele, otwarci i tolerancyjni; mylił się okrutnie. Sytuacja kafkowska to rozczarowanie i samotność; można z niej wyjść zwycięsko albo przegrać i zagubić się w labiryncie fałszu po wszystkich stronach. Zapewniam, że byłby to film po stokroć bardziej dramatyczny, wstrząsający i wielowymiarowy niż „Kler”. I tym marzeniem kończę.

Podziel się

Wiadomość

Komentarze (30)

Każdy grzech jest skandalem i ten skandal popełnia każdy z nas. Kapłan ewentualnie rezygnuje z celibatu, zakłada rodzinę, ale przecież to nie to samo co odejście z Kościoła. Proponuję zostawić osąd Bogu.

Z jakiego tekstu pochodzi otwierający artykuł cytat z ks. Tischnera? Jest, nie znajduję innego słowa, prorocki. Bardzo chciałabym poznać całość.

Pani mnie uprzedziła z tym komentarzem 🙂 Ja się codziennie zastanawiam czy wierzę w Boga czy w wiarę i czy rozróżnienie nie jest znów kwestią wiary. Myślę o tym właśnie ze względu na zadziwiającą wszechobecność zła – nawet w jego systemowe ziarno w samym akcie wiary, intymnej autokonsekracji.

„Celibat nie jest łatwy. Z mojego roku na czterdziestu czterech wyświęconych odeszło z kapłaństwa pięciu kolegów i założyło rodziny. Odeszli po prostu, bez alkoholu, bez żadnych skandali, normalność, jesteśmy ludźmi. ”
Cóż za hipokryzja w stosunku do wszystkich tych, którzy nie wytrwali w ślubach małżeńskich i założyli ponowne związki walcząc o normalność! …

Hipokryzja moja? Na jakiej podstawie Pani tak twierdzi? Na jakiej podstawie twierdzi Pani, że odrzucam ludzi, którzy nie wytrwali w ślubach małżeńskich? W tekście piszę o kapłaństwie, nie o małżeństwach. To co Pani napisała potwierdza moją tezę, że trudno będzie rozmawiać po takim filmie jak „Kler”.

Tej Pani chodziło generalnie o stosunek kleru do rozwodnikow i o odsuwanie ich od Eucharystii. Czy ksiądz który odrzucił kaplanstwo i założył rodzinę może przystępować do komunii bezt rudnosci?

Za czasów PO-PSL przez ładnych parę lat w „wolnych mediach” tzw. TVPPO czy TVN powtarzali do znudzenia zbrodnie Mamy Madzi. W tym samym czasie inni „uczciwi” obywatele RP wyszarpywali z Warszawy i innych miast setki milionów złotych, inni geszefciarze szarpali z Polski VAT a MF grzecznie przelewał na ich rachunki miliardowe kwoty. Dzisiaj film Smarzowskiego wpisuje się w narrację lewacko-liberalną o zbrodniach księży, katechetów, biskupów. Sam reżyser próbuje nas pouczać i moralizować a skąd pochodzi ten zacny obywatel – ano, z samego jądra zgnilizny, zakłamania gdzie na porządku dziennym gwałci się dzieci w ramach produkcji filmowych, organizuje orgie z aktoreczkami oraz z damami tzw. lekkich obyczajów. Może też dostał reżyser Smarzowski zlecenie od łajdaków sędziów i całej tej mafijnej struktury prawniczej w Polsce, żeby odwrócić uwagę właśnie od nich, którzy z Polski kradną miliardy

Bardzo przenikliwa analiza twórczości Smarzowskiego, dziękuję za zacytowanie ks. Tischnera, dzisiaj pewnie byłby marginalizowany w polskim kościele. Co do filmu, to nie widziałam, ale nie oczekuję żadnego humanistycznego, złożonego przesłania, a jedynie proste, by nie rzec prostackie i pod publiczkę – chwyty. Takie kino przemija szybko, bo obsługuje chwilowe oburzenie, aktualia.

Smarzowski świadomie (raczej tak, sądząc po jego wypowiedziach) czy też nie, przyczynia się tą „produkcją” do nakręcania nienawiści wobec Kościoła, księży i wiernych, co widać po wpisach w internecie. Gdyby w podobnej konwencji przedstawił np. rabinów, to nie dostałby dotacji państwowej, lecz raczej zarzuty o podżeganie do nienawiści na tle rasowym i wyznaniowym. Oczywiście dla większości widzów, przedstawiony obraz będzie stanowić jeszcze jedną wymówkę dla podejmowanej przez nich stopniowej apostazji.
Ksiądz doszukuje się w tym filmie subtelności, której w nim raczej nie ma. Jest za to oszczerstwo, będące narzędziem współczesnego „kulturkampfu”.

Smarzowski wali prosto między oczy, taki jego styl i charakter. Taka forma trudna jest do zaakceptowania przez głównych bohaterów pokazanych w filmie. Subtelna krytyka w stylu ks. Tischnera jakoś niespecjalnie okazała się skuteczna. Trudno znaleźć w episkopacie dostojników biorących sobie do serca jego słowa. Ks. Boniecki, ks. Lemański dość szybko otrzymali zakazy wypowiedzi od swoich przełożonych. Krytyka stylu Smarzowskiego i braku „tematu wiary” w filmie wydaje się lekko nie na miejscu patrząc jak instytucja podchodzi do głosów krytyki płynącej ze swoich własnych szeregów.

Wali między oczy? Jego filmy zazwyczaj pozostawiają widza obojętnym. Bo trzeba sobie powiedzieć prawdę, że Smarzowski intelektualnie i emocjonalnie nie jest zdolny do przeprowadzania psychologicznych wiwisekcji w swoich filmach. Jedyne co nam przedstawia to korowody schematycznych postaci, choć trzeba przyznać często wyrazistych. Jednak trudno się z nimi utożsamiać czy im kibicować.

Od uzdrawiania ludzi kościoła katolickiego nie jest film czy książka, od tego są ludzie, którzy pełnią władze w kościele hierarchicznym tj, papież, biskupi. Skoro przez wiele lat na narastające zło nie reagowali albo robili to w sposób nieumiejętny lub ukrywali to teraz przez nich odbija się wszystkim duchownym a szczególnie nam ludziom Kościoła świętego, którzy mają rodziny i żyją miłością i Chrystusem. Jako kleryk i młody zakonnik, potem jako świecki student teologii na krakowskiej akademii dobrze poznałem to środowisko, które w dużej mierze nie miało nic wspólnego z radami ewangelicznymi (paszyn.pl/czystosc) A ci co chcieli żyć Chrystusem mieli pod górkę w swoim środowisku.
Tak jak pisałem wielokrotnie, życie samotne pełne dóbr materialnych, brak miłości i bezpośredniej odpowiedzialności za drugą osobę, czyli współczesny klerykalizm przyczynia się do wielu nieprawości i dewiacji seksualnej, w tym także do największej, do pedofilii.
Nie wyobrażam sobie, aby ksiądz miał na boku kochankę a co dopiero był homoseksualistą czy pedofilem a potem sprawował święte sakramenty. To jest najcięższy gatunek świętokradztwa i przepustka prosto do piekła!

A

Celibat jest niezgodny z naturą stworzenia, Nie jest ściśle związany z kapłaństwem i powinien być dobrowolny.

#Kler #katolik #katolicyzm #Kościół #pedofilia

Napisze szczerze, starczylo mi sil tylko aby przeczytac pol artykułu. W jakim wyidealizowanym swiecie zyje ksiadz Luter? Nie moge tego pojac, ale na pewno zazdroszcze. W moim odczuciu wlasnie taki jest obraz Kosciola, jak opisane jest w tej recenzji. Moze rzeczywiscie proboszcz mojej parafii nie jest jakos do szpiku kosci przezarty materializmem i moze rzeczywiscie ma jakies dobre cechy, wierzy (sila rzeczy nie znam go osobicie, tylko tak jak parafianie znaja proboszcza). Ale na zewnatrz, wsrod parafian, wlasnie maluje taki obraz, ze „dla Chrystusa nie ma już miejsca. Brak duchowości” – miejsce jest tylko na pieniadze. I w sasiedniej parafii, gdzie mam rodzine, dokladnie to samo. Co ciekawe to problem ostatnich lat, wczesniej proboszczowie byli bardziej ludzcy, zyli sobie z ludzmi czy obok nich, a nie zarujac na nich i stawiajac sie ponad nimi. Co sie zepsulo w ostanich latach w Kosciele?
A co do ofiar pedofilii – nie wiem co Ksiedza tak dziwi, z tego co mi wiadomo tak wlasnie jest. Wystarczy poczytac wspomnienia ofiar pedofilow, bylo ich publikowanych sporo po ujawnieniu afery na Dominikanie. I tak wlasnie oni opisywali to, ze np. ofiara pisala „od serca” list od kurii, trudny list gdzie opisywala co sie stalo. A odpisywal jej ksiadz ktory ja molestowal, ze to sprawy objete tajemnica spowiedzi i ze nie moze ich ujawniac. Nie mowiac o tym co sie dzialo w USA czy innych krajach. Takie sa fakty. Oczywiscie wedlug zasad Kosciola tak nie powinno byc, w idealnym swiecie by tak nie bylo. Ale tak jest.

„Kler” nie pokazuje prawdy o Kościele. Mój proboszcz nie jest idealny, ale jak każdy gospodarz musi opłacać rachunki, kupić węgiel do kotłowni, opłacić kontenery na cmentarzu i podatek od wszystkich parafian, choć na Mszę uczęszcza ok. 20% parafian. Musi zapłacić gigantyczne rachunki za prąd, pensję zakrystianowi, organiście i pani gotującej posiłki. Do tego paczki świąteczne dla potrzebujących, pomoc starszym i chorym, dofinansowanie wypoczynku dzieci. Czy starcza mu czasu na duchowość i modlitwę? To dobry człowiek, spokojny i życzliwy dla ludzi. I większość kapłanów taka jest! Wśród 30 tys. księży w Polsce znajdą się czarne owce, ale opisywanie wszystkich księży przez pryzmat marginesu jest nieuczciwe i stronnicze. Tylko czy można się dziwić, jeśli reżyser deklaruje się jako ateista? Czemu wierzymy ludziom, którzy nie mają z Kościołem nic wspólnego i karmimy się ich kłamstwami?

„Mordowicz niczym faryzeusz mówi: nasze duszpasterstwo musi być ostre, stanowcze, bo jak będzie miękkie, to będziemy mieli to, co na Zachodzie. Tego jego zdaniem wymaga dobro Kościoła.”

Czy mam rozumieć, że według Księdza sytuacja Kościoła na Zachodzie jest dobra?
Jeśli tak, to dlaczego całkiem niedawno, bo w tym roku, zlikwidowano w diecezji trewirskiej w Niemczech miażdżącą liczbę jeszcze istniejących tam do tego momentu parafii katolickich??

Nie wspominając już o tysiącach niemieckich katolików, którzy każdego roku dokonują aktu apostazji z Kościoła.

A to tylko jeden – choć symptomatyczny, biorąc pod uwagę wyjątkową szacunek, jakim u liberalnych katolików cieszy się właśnie niemiecki Kościół – z wielu przykładów kryzysu Kościoła na Zachodzie.
Czy fakt, że przedstawiciele polskiego Kościoła nie chcą powtórki tego scenariusza na naszym „podwórku” jest więc w istocie czymś niezrozumiałym i godnym potępienia?? I co ma do tego faryzeizm???

„Załóżmy, że bohaterem filmu jest ksiądz, nie ideał, bo idealni ludzie nie istnieją, który walczy o ewangeliczny kształt Kościoła i kapłaństwa i znajduje się w sytuacji kafkowskiej, zarówno w rzeczywistości kościelnej”
Wystarczy nakręcić film na podstawie „Przypadkòw KS Grosera” Jana Grzegorczyka.

Uważam ,że prawem reżysera jest pokazanie swojej wizji naszego codziennego życia.
Jak daleko jedna z drugim się rozmija zweryfikuje publiczność . Odnoszę wrażenie ,że istotnym problemem jest fakt,że społecznej ocenie będzie podana instytucja ,która nie jest na to w żaden sposób przygotowana,

Pozdrawiam wierzących i niewierzących,

Wygląda na to, że ks. Luter powinien zacząć robić filmy, bo sam najlepiej wie, co w filmie o klerze powinno się pokazać, a co nie. Smarzowski jest po prostu gorszym od niego reżyserem – koniec, kropka.

Bardzo mnie śmieszą zarzuty, że film nie pokazuje ‚całej prawdy’ o Kościele, że tylko jakiś wycinek etc. Bo to nie jest film dokumentalny o KK w Polscy, tylko film o niedoskonałościach tego Kościoła. I jest to pierwszy polski film, który się za ten temat zabrał.

Bardzo chciałabym zobaczyć taki film, o którym mowa w ostatnim akapicie – myślę, że opowieść o tym, jak trudno jest dzisiaj być mądrym i otwartym księdzem w polskim Kościele, to byłaby pewnie dużo bardziej subtelnie opowiedziana a niemniej gorzka prawda o tym, co się współcześnie dzieje.

Po pierwsze: ksiądz zdradza treść filmu, co jest karygodne.
Po drugie: kawał z długą brodą… Uwiera?
Po trzecie: film-kalka może o wiele więcej zrobić niż publicystyka czterech na krzyż katolickich liberalnych autorów.
Po czwarte: kto powiedział, że rewolucję w kościele musi zacząć film wybitny?
Po piąte: Smarzowski, chcąc wstrząsnąć posadami świątyni Mammona, celowo stworzył film masowy, z jednoznacznym, sądząc po enuncjacjach księdza – tabloidowym przekazem.
Po szóste: film dotrze do ciemnych mas,
które opowiadają sobie kawały z brodami i na nic więcej nie mają odwagi, przyjmują kopię obrazu najświętszej panienki, katabasów po kolędzie, bo boją się wyłamać. Czy formacyjny przekaz Smarzowskiego coś zmieni? Wątpię, niestety. Chyba musiałby stworzyć tasiemcowy serial…

„U Smarzowskiego tak bywa, już wydaje ci się, że ktoś jest porządny, a jednak sukinsyn.” Pisze ksiądz.Poważnie? Ja, obejrzawszy Kler, odwróciłbym to zdanie, ale sam fakt, że można powiedzieć jedno lub drugie zadaje kłam twierdzeniu księdza o „skrajnej jednowymiarowości” filmu. Sam sobie ksiądz bardzo ładnie zaprzecza.

Dodaj komentarz

Twoje dane będą przetwarzane w celu publikacji komentarza, a ich administratorem będzie Towarzystwo Więź. Szczegóły: polityka prywatności.