Jesień 2020, nr 3

Zamów

Dlaczego wygra Trump

Donald Trump, grudzień 2015 r. Fot. Gage Skidmore / Flickr

Gdy naród jest wkurzony, szuka kandydatów antyestablishmentowych. Ich popularność rośnie stopniowo, aż do sukcesu. Tak będzie z Donaldem Trumpem.

Media komentują, że przyczyną spadku notowań Hillary Clinton i zaczynającej się pojawiać przewagi Donalda Trumpa, są jakieś tam afery, że ktoś coś ujawnił. To powierzchnia zjawisk.

Już wcześniej zakładałem się z moim przyjacielem z Białegostoku, że wygra Trump, choć wszyscy wokoło mówili, że „zakonnica na pasach” itp. Dlaczego?

W Stanach Zjednoczonych (i nie tylko) od końca lat osiemdziesiątych narasta rozpiętość dochodów. Teraz osiągnęła poziom mniej więcej lat dwudziestych, trzydziestych. Od kiedy wiadome stało się, że ZSRR nie stanowi zagrożenia, na świecie dominować zaczęła ekonomia neoklasyczna uważająca sprawiedliwość społeczną i wydatki socjalne za marnowanie pieniędzy. To musiało z czasem zaprocentować nastrojami rewolucyjnymi. Zapalnikiem był światowy kryzys finansowy, uświadamiający ludziom, że są okradani. Od 2008 roku, kiedy rozwinął się kryzys, warstwa średnia skurczyła się w USA z 62 proc., do 45 proc. Nastroje rewolucyjne przeważnie pojawiają się podczas wychodzenia z kryzysu. To właśnie ten czas.

Nastroje rewolucyjne narastają podczas wychodzenia z kryzysu. To właśnie ten czas

Ale dlaczego sondaże przedwyborcze nie są wystarczającym prognostykiem? Kiedyś mechanizmy zmiany preferencji wyborców tuż przed aktem wyborczym opisałem w „Rzeczpospolitej”. Ogólnie mówiąc, gdy naród jest wkurzony, szuka kandydatów antyestablishmentowych. Ale nie szuka ich od razu. Szczególnie ci mniej zainteresowani polityką. To jest proces narastający. W pewnej odległości od wyborów, gdy przychodzi ankieter, respondent jest jeszcze przed analizą, kogo poprzeć. Ma na wierzchu kandydatów, o których dobrze mówią media, a te na ogół dobrze mówią o establishmentowych.

Śmiałość wyboru

Im bliżej wyborów, tym częściej wyborca myśli o kandydatach, rozpytuje, porównuje. Jeżeli ogólnie jest zadowolony, poprze tych faworyzowanych w debacie publicznej. Jeżeli jest ogólnie wkurzony, zwycięży w nim potrzeba dokopania przedstawicielom aktualnej klasy politycznej. Potrzeba ta wzmacnia się. Ale ona się wzmacnia wraz z pogłębianiem własnej refleksji i poszukiwaniem głębszych kryteriów oceny, a to nierzadko następuje tuż przed samym aktem wyborczym.

Często nasze postawy nieco się różnią od powierzchownych poglądów, które czerpiemy z zewnątrz. Jeżeli te poglądy nie są dla nas ważne, różnica ta może być trwała. Dysproporcja jednak zaczyna maleć wraz z intensywnością analizy dotyczącej owych poglądów. Wówczas głębsza postawa, np. zakorzenione wartości, zaczyna modyfikować poglądy, które nierzadko przejmujemy powierzchownie wraz z jakąś modą czy akcją propagandową. Podobnie – twierdzą psychologowie społeczni – wiedza modyfikuje postawy (wpływające potem na poglądy), czasami nawet przez kilka miesięcy. Czasem tyle mija, zanim wiedza o jakichś złych czynach przełoży się na trwałą ocenę czy stosunek do ludzi bądź grup odpowiedzialnych za te czyny. To się musi uleżeć za pomocą dyskusji, wewnętrznych analiz, przemyśleń, zadawania sobie i innym pytań itp.

Kiedy więc zbliżają się wybory, wyborca zadaje sobie takie pytania, sięga do głębszych pokładów wiedzy i do fundamentalnych wartości, które konfrontuje z sylwetkami kandydatów i tworzy bardziej spójny wewnętrznie system, co oddala go od preferencji narzuconych z zewnątrz, głównie przez media i debatę publiczną. Pomyśli: „jak ich wybiorę znowu, to znowu będą po mnie i po nas jeździli i robili to, co dotąd robią… Po moim trupie…”. Zaczyna też działać społeczny dowód słuszności. Dopóki słyszymy tylko media, kandydat antyestablishmentowy wydaje się nietrafny, bo większość mądrych ludzi przed nim przestrzega. Gdy jednak wraz ze zbliżającymi się wyborami coraz wyraźniej dostrzegamy tych, którzy się wyłamują i mówią, że go poprą, to i dla nas myśl o tym przestaje być niedostępna lub obciachowa. To dodaje śmiałości.

Mało tego, jeżeli narasta nagonka na takich kandydatów, staje się ona dla wyborcy dowodem na to, że establishment się zaciekle broni, zatem tym bardziej trzeba się zmobilizować, żeby mu dokopać.

Dlatego niepopularni w mediach kandydaci przeważnie zaskakują swoim zwycięstwem. Nawet jeżeli w sondażach na parę dni przed wyborami przegrywają, potem znienacka mogą znaleźć się na czele. Nie dlatego, żeby sondaże były fałszowane, jak niektórzy uważają. Nie są. Gdy ludzie zaczynają wybierać – opisane mechanizmy uruchamiają nieco zamrożone czy może uśpione pokłady niezadowolenia i niechęci do elit, potrzebę zmiany, naprawy.

Możliwość głosowania na kandydatów antysystemowych to ważny bezpiecznik demokracji 

Na podstawie takiej analizy informowałem wiele osób kilka miesięcy przed ostatnimi polskimi wyborami prezydenckimi, że przejeżdżanie zakonnicy na pasach nie jest potrzebne – i tak pewnie wygra nikomu nieznany Duda. Bo ludzie byli niezadowoleni, szczególnie młodzi, a Komorowski był wrośnięty w stare elity III RP. Jakość Dudy była ważna, ale nie pierwszorzędna. Tak samo jak przebieg kampanii wyborczej. Decydowała uruchamiana powoli potrzeba zmiany wynikająca z surowej oceny III RP, poczucia nieuczestniczenia w tym, co się dzieje, odczuwana przez większość obywateli.

Dotyczy to także pojedynku Clinton–Trump. Niezadowolenie będzie się ujawniało w postawach wyborców tym silniej, im konieczność zagłosowania będzie dla nich coraz bliższa, realniejsza. Tak to działa nie tylko przy wyborach. Także przy wszystkich aktach zbiorowego niezadowolenia społecznego jak rewolucje, wojny domowe, a nawet masowe mordy o charakterze ludobójstwa. Demokracja pozwala te nastroje rozładować kartką wyborczą. Chwała jej za to. A afery z e-mailami i tym podobne to didaskalia… 

Obrzucanie kontrkandydatów błotem w takiej sytuacji nic nie daje. Może paradoksalnie wzmocnić przeciwników. Komorowski i Clinton, aby wygrać, powinni postąpić tak jak Wałęsa w 1990 roku – zaatakować swoje zaplecze polityczne jeszcze mocniej niż przeciwnik. Ale trzeba mieć geniusz Wałęsy, który potrafi być za, a nawet przeciw – i poprowadzić lud na Belweder, w którym sam urzęduje.

Głupota czy mądrość narodu?

Niektórzy inteligentni ludzie głoszą, że naród jest głupi, bo głosuje na różnych kandydatów antysystemowych, którzy mają mnóstwo wad, a z których naturalny populizm niekoniecznie jest tą najgorszą. Otóż wiem, że się narażam, ale powiem otwarcie, to jest właśnie dowód na mądrość narodu.

Czytasz Więź? Wspieraj od dziś

Gdyby naród – niezadowolony z panujących władców i ich sposobu zarządzania życiem wspólnoty – miał w ich miejsce wybrać takich kandydatów, którzy podobaliby się inteligentnym komentatorom, to nie byłoby żadnego bezpiecznika demokracji. Tylko lęk rządzących elit przed nastrojami rewolucyjnymi i ich ewentualnymi niepoprawnymi przywódcami, może hamować owe elity przed całkowitą oligarchizacją i skorumpowaniem warstwy rządzącej, przed budowaniem i utrwalaniem instytucji wykluczających. Najlepszy dowód to wzrost rozpiętości dochodów w zasadzie prawie na całym świecie, od kiedy okazało się na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, że żadna rewolucja bolszewicka światu nie grozi, a ZSRR musi koncentrować się na ratowaniu własnej gospodarki.

Pewnie, że nie byłoby dobrze, gdyby na co dzień wygrywali wybory jacyś Tymińscy, Lepperzy czy Trumpowie. Ale fakt, że ustrój jest tak skonstruowany, iż stwarza im możliwości, to bardzo ważny bezpiecznik tego ustroju. Inaczej patologie i będące na nie reakcją niezadowolenie społeczne narastałyby do momentu krwawej rewolucji czy innej jakiejś wojny albo po prostu kompletnego upadku rozwojowego.

Dlatego tym razem w Ameryce wygra Trump. Nie dlatego, że kowboje są głupi i źli. Oni są mądrzy, bo w ten sposób ratują przyszłość demokracji.

Podziel się

Wiadomość

Komentarze (9)

Mam ponurą satysfakcję z ataków amerykańskich komentatorów na zwolenników Trumpa, że działają w interesie i z podpuszczenia Putina.
Przypomina to nasze medialne etykietowanie poglądów nieufnych wobec sensu banderyzacji Ukrainy. Jakoś te intelektualne nieporadności a moralne niegodziwości usprawiedliwiałem, a to Powagą Wielkości Giedroycia a to zaborami.
Ale skąd ten wirus w Ameryce ?

Bardzo interesująca analiza (oby przewidywania Autora co do Trumpa jednak się nie sprawdziły). Mam tylko żal o bezkrytyczne małpowanie języka publicznego (niestety) dyskursu i wielokrotne użycie brzydkiego słowa „wkurzać się”, którego etymologia jest wyjątkowo ordynarna, podobnie jak innego słowa: „zajebisty”. Panie Michale, więcej elegancji!

Szanowny Panie Cezary,
Prawdę powiedziawszy podzielam Pana zamiłowanie do elegancji, dlatego wdzięczny jestem za uwagę. Też staram się dotrzymywać jej wymogom, mało tego, też często innych pouczam. Tym razem jednak posłużę się starym, nieeleganckim kawałem. Ośmielam się go przytoczyć tylko dlatego, że prof. Miodek ogłosił publicznie, iż w kawałach można używać brzydkich słów:
„Przyszedł murarz do lekarza i mówi – Panie doktorze, mam migrenę. Na to doktor – Panie, migrenę to może mieć jakaś dama, księżniczka, literatka, albo aktorka, Pana po prostu łeb nap…….la!”
Co ja zrobię, że kowboje się po prostu wkurzyli? Przecież nie napiszę, że są zdenerwowani! No nie?

Większą biedą naszych demokracji jest niezgoda przegranych – po wyborach. Za wszelką cenę chcą obrzydzić nową władzę, bez względu na to, co ta nowa władza czyni!!! Obecna demokracja, to nieustająca walka o władzę, NIE O DOBRO KRAJU I OBYWATELI!! – Ludzie zaczynają marzyć o rządach dynastycznych, autokratycznych. Trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie, czy Rosjanie kiedykolwiek uwierzą w taką demokrację?…

Bardzo trafiona analiza. Niezależnie od tego o ile dla nas byłoby lepiej, żeby wygrała Hillary Clinton, to dla tej części społeczeństwa amerykańskiego, która nie akceptuje ciągłej kumulacji kapitału przez wielkie amerykańskie korporacje, Donald Trump jest zdecydowanie lepszym wyborem.

Przeczytałem to i piszę już po wyborach, więc pozostaje mi tylko przekazać autorowi gratulacje i wyrazy podziwu z powodu trafności jego spostrzeżeń.

Przyłączam się do gratulacji dla autora – dobra analiza, trafnie przewidująca faktyczny wynik, dobrze odczytująca nastrój w części amerykańskiego społeczeństwa. Mam jednak jedną, dość zasadniczą uwagę. Bezpiecznik demokracji, mający ratować rzeczoną demokrację (ład demokratyczny) przed katastrofą, bywał już w historii testowany. I chyba nie zawsze sprawdzał się w swej roli, tzn. zamiast być bezpiecznikiem, okazywał się być spłonką. Czy w 1933 r. niemiecki suweren (czytaj: wyborcy) wykazał się większą przenikliwością niż ówczesne, zgniłe elity? Śmiem wątpić. W 1933 roku rzekomy „bezpiecznik demokracji” okazał się być zgubą świata.
Wkrótce dowiemy się jak będzie teraz. I co naprawdę wyniknie z „wkurzenia kowbojów”.

„Pewnie, że nie byłoby dobrze, gdyby na co dzień wygrywali wybory jacyś Tymińscy, Lepperzy czy Trumpowie…” A Wałęsy w tym gronie nie ma. Dlaczego? Czyżby był mądrzejszy od nich? A może wiedza i doświadczenie predysponuje go do jakiejś wyjątkowości jak powiedział były dyrektor teatru z Wrocławia: „Wałęsa jest świetym człowiekiem i nie nam prawa komentować jego słów i czynów”? Pozdrawiam miło.

Dodałbym od siebie parę prywatnych refleksji. Nie do końca zgadzam się ze zdaniem że po pierwsze jest jakiś kryzys. Kryzys to może być kubański jak świat stoi na progu III wojny ale teraz? Lokalne zamieszania na poziomie kilu tysięcy żołnierzy, raczej niewiele jakby porównać z wojna wietnamską. Tam walczyło 500 tys żołnierzy i nic . Teraz wojny lokalne tragiczne jak zawsze wojna, nie są w stanie nawet poruszyć opinii publicznej.
Konflikt typu Indie Pakistan , Iran -Izrael to byłby koniec świata. I zawsze tak może być.
Gospodarka się rozwija we świecie , Europa się starzeje a zagrożenie islamem jest raczej rozdmuchane do granic nieprzyzwoitości przez media.
To właśnie jest słowo kluczowe media i elity. Narzucają co trzeba myśleć, jak i po co. Nie wynika nic z tego globalnego radia Erewan ( dowcip lata 70te) .. Media powiedziały że wygra Komorowski i że wygra Clinton. Prezydent Komorowski mógłby wygrać , ale to co go cechowało w kampanii to brak energii. Pan Prezydent raczej miał już dość polityki i ciągłego ujadania co zrobił a co nie i chciał odpocząć. Po co mu kolejne 4 lata cyrku polskiego . Ma swoja rodzinę , dom , chodzi na ryby , grzyby i dajcie mi spokój. Jemu wystarczy polskiego piekiełka ( tez dowcip dla młodszego rocznika)
Pan Prezydent Duda jest to rocznik 40 latków – energia , ambicja razy 10 . To jest jego czas. Proszę zwrócić uwagę Polska rządzi ekipa młodych polityków w 80 roku byli w szkole podstawowej. To widać . I tak głosowali ludzie za energią a nie miłym starszym panem który ok ale potrzebna jest energia , wizja no i oczywiście telewizja.
Jak się popatrzy na kampanie Pana Dudy to pewnie jest to kampania Pana Komorowskiego razy 3 lub 4. I taki był wynik.
Co do USA , moim zdaniem Clinton jest mega dobrym politykiem ale w jej kampanii brakowało wizji , chwytnego energicznego hasła i tego coś. Clinton była mdła , nie dawała poczucia wizji. Poza tym elity mówiły głosujcie na nią . A wiadomo do elit nie mamy zaufania. Wmawiają nam więc my na przekór. Clinton nie daje energii , to jest urzędnik a takich jest na kopy. Potrzebny jest szeryf, aktor, manager czy leśniczy jak w starym dowcipie o partyzantach. Ja też uważam że CV Clinton to bajka ale wybory to nie konkurs CV.
Na ten moment poza tym jakoś trudno by mi sobie wyobrazić rokowania Clinton -Putin . Rosjanie w życiu nie będą gadać serio z kobietą , może za 200lat a i tak uważam że nie. W krajach arabskich, Chiny , Afryka – kobieta czynnik słaby. Wiadomo dla nas stereotyp ale dla nich nie i w trakcie takich rokowań natychmiast ten czynnik byłby wykorzystany do maksimum czyli ( dajcie myśliwce F16 taniej itd itp).
Prezydentura Obamy była kompletnie nijaka i nic z niej nie wynikło . Przeminęła z wiatrem . Przyszedł czas na szeryfa obiecującego co chcecie ale ma wizję. Ta wizja kupiła ludzi i podnosi energię. A chyba o to chodzi. Nie staną się Amerykanie bogatsi i młodsi i zdrowsi. Nie, ale będą wstawać co dzień z większa energią do życia. Suma tych małych energii zawsze lepiej.

Dodaj komentarz

Twoje dane będą przetwarzane w celu publikacji komentarza, a ich administratorem będzie Towarzystwo Więź. Szczegóły: polityka prywatności.