Jesień 2020, nr 3

Zamów

Tobie zapisuję Europę

Listy do Jarosława Iwaszkiewicza

  • Oprawa: Broszurowa ze skrzydełkami
  • Liczba stron: 130
  • Format: 125 × 198 mm
  • ISBN: 978-83-60356-71-5

Spis treści

Jan Zieliński Pożegnanie Europy. Tryptyk

Listy Andrzej Bobkowskiego do Jarosława Iwaszkiewicza

Nota wydawnicza

Indeks

Spis ilustracji

Fragment książki

Nota wydawnicza

Prezentowany tutaj w całości zespół listów Andrzeja Bobkowskiego do Jarosława Iwaszkiewicza zachował się w archiwum na Stawisku i został mi uprzejmie udostępniony przez Panią Marię Iwaszkiewicz.

Obejmuje on 17 listów i 3 karty pocztowe z okresu od 15 maja 1947 do 26 grudnia 1948 oraz jeden telegram z roku 1958. Trudno z całkowitą pewnością orzec, czy jest to pełen zbiór listów Bobkowskiego do Iwaszkiewicza. Na pewno brak w nim depeszy gratulacyjnej, wzmiankowanej w liście czwartym. Brak też kartki z życzeniami świątecznymi, o której Bobkowski wspomina w liście do Giedroycia z 12 lutego 1951 roku. Z treści pozostałych listów można wnosić, że ich ciągłość została zachowana. W świetle zmian, jakie zachodziły wówczas w Polsce, symbolicznego znaczenia nabiera fakt, że ostatni zachowany list nosi tę samą datę, co ostatni numer Iwaszkiewiczowskich „Nowin Literackich”.

Wszystkie listy pisane są na cienkim papierze, piórem (z wyjątkiem listu dziewiętnastego, pisanego długopisem), atramentem zielonkawym (listy l–5), a następnie niebieskim różnych odcieni. Pismo drobne, pochylone, ale wyraźne; listy pisane są obustronnie, niemal bez marginesów bocznych, górnego czy dolnego.

Pewna trudność w odczytaniu listów wynikła z barbarzyńskiej praktyki jednego z sekretarzy Iwaszkiewicza, który wszystkie listy i kartki potraktował dziurkaczem (w przypadku Bobkowskiego, wypełniającego drobnym pismem całą powierzchnię listu, niszcząc tym samym tekst). Na szczęście w dwóch przypadkach, kiedy kontekst nie wystarczał do zrekonstruowania tekstu, pomogła zawodność zbrodniczego narzędzia – raz wycięty niedokładnie krążek nie powędrował do dziurkacza, tylko przyczepił się do kartki, drugim razem udało się rozprostować zmiażdżone na obrzeżach dziurki strzępy papieru. Prezentowany tutaj tekst jest zatem integralny.

Ingerencje w brzmienie tekstu ograniczono do modernizacji pisowni. Rozwiązano skróty, z wyjątkiem najpopularniejszych (typu b., itd., tzw.). Zachowano natomiast formy oboczne i inne osobliwości językowe Bobkowskiego. Cytaty obcojęzyczne i tytuły książek oraz artykułów wyróżniono kursywą, zachowano rozmaitość podkreśleń (kreska, pismo rozstrzelone).
Objaśnienia do listów przynoszą przekład zwrotów i cytatów obcojęzycznych, definicje rzadszych słów, dane dotyczące mniej znanych nazw własnych, wreszcie lokalizację przywoływanych utworów literackich i publicystycznych. W wypadku tekstów szczególnie ważnych dla zrozumienia listu oraz tekstów trudniej dostępnych zacytowano odnośne fragmenty.

Listy Bobkowskiego do Iwaszkiewicza opublikowałem po raz pierwszy z rękopisów w „iwaszkiewiczowskim”, lutowym numerze „Twórczości” w roku 1986 pod tytułem Tobie zapisuję Europę. Publikacja czasopiśmiennicza była poprzedzona krótkimi uwagami o charakterze technicznym, wykorzystanymi w niniejszej Nocie wydawniczej. W obecnej publikacji książkowej listy zostały poprzedzone wstępem, rozszerzono też i zaktualizowano przypisy.

jz

Opis książki

Dwadzieścia jeden listów Andrzeja Bobkowskiego stanowi arcyciekawą opowieść o przygodzie spotkania (do którego doszło wkrótce po wojnie w Paryżu) dwóch wybitnych polskich pisarzy, starszego i młodszego, uznanego i początkującego, krajowego i emigracyjnego. Wyjeżdżając do Gwatemali Bobkowski wybrał wolność, a wracającemu do Polski Iwaszkiewiczowi „zapisał w testamencie” Europę.