Jesień 2020, nr 3

Zamów
-71%

Polacy i Żydzi – kwestia otwarta

  • Oprawa: Broszurowa
  • Liczba stron: 254
  • Format: 145 × 205 mm
  • ISBN: 978-83-60356-48-7

Spis treści

Zbigniew Nosowski
Przedmowa do wydania polskiego

Eli Zborowski
Przedmowa do wydania amerykańskiego

Robert Cherry, Annamaria Orla-Bukowska
Słowo od redaktorów książki

Robert Cherry, Annamaria Orla-Bukowska
Na przekór negatywnym stereotypom.
Postępowanie Polaków podczas wojny a Polska współczesna

I. ANTYPOLSKIE STEREOTYPY

Thaddeus Radzilowski
Antypolskie stereotypy

Mieczysław B. Biskupski
Polska i Polacy w filmowym obrazie Holokaustu

Lawrence Baron
Kino w krzyżowym ogniu polemiki polsko-żydowskiej:
Korczak Wajdy i Pianista Polańskiego

Shana Penn
Prasa amerykańska na temat roli Polski w Holokauście

Robert Cherry
Mierzenie antypolskich uprzedzeń u nauczycieli uczących o Holokauście

II. KONTEKSTY DIALOGU I ZROZUMIENIA

Guy Billauer
Stosunki polsko-żydowskie w Ameryce

Havi Dreyfuss (Ben-Sasson)
Stosunki polsko-żydowskie w dobie Zagłady: zmiana żydowskiego punktu widzenia

Helene Sinnreich
Polska i żydowska historiografia stosunków polsko-żydowskich
podczas drugiej wojny światowej

John T. Pawlikowski OSM
Holokaust: nieustanne wyzwanie dla stosunków polsko-żydowskich

Antony Polonsky
Relacje polsko-żydowskie od roku 1984: refleksje uczestnika

III. WSPÓŁCZESNA POLSKA

Rabin Michael Schudrich
Stosunki polsko-żydowskie w Polsce.
Skąd przychodzimy i dokąd zmierzamy?

Stanisław Krajewski
Ewolucja stosunków katolicko-żydowskich w Polsce po 1989 roku

Joanna Beata Michlic
Czy antysemityzm w dzisiejszej Polsce ma jakieś znaczenie – i dla kogo?

Natalia Aleksiun
Odpowiedź polskich historyków na Jedwabne

Carolyn Slutsky
Marsz Żywych: konfrontacja z antypolskimi stereotypami

Annamaria Orla-Bukowska
Goje w żydowskim interesie.
Wkład etnicznych Polaków w życie polskich Żydów

Indeks osób

Noty o autorach

Noty o redaktorach książki

Fragment książki

Przedmowa do wydania polskiego

Wiele jest już książek o stosunkach polsko-żydowskich. Dlaczego zatem Biblioteka WIĘZI wydaje jeszcze jedną, i to nie oryginalną, lecz przekład pozycji opublikowanej w USA? Odpowiedź w tym przypadku jest prosta – bo takiej książki jeszcze nie było.

Polacy-Żydzi: kwestia otwarta to pozycja unikalna ze względu i na tematykę, i na sposób jej ujęcia. Autorzy tej książki – precyzyjnie dobrali ich redaktorzy tomu: Robert Cherry i Annamaria Orla-Bukowska – analizują przede wszystkim stereotypy, od których niemal zawsze zaczynają się rozmowy i spory polsko-żydowskie. Książka uczciwie pokazuje fakt istnienia tych stereotypów po obu stronach oraz ich szkodliwy wpływ na nasze relacje wzajemne. W takich sytuacjach najczęstszą postawą utrudniającą dialog jest skupianie się na stereotypach istniejących po drugiej stronie i wykorzystywanie ich do usprawiedliwiania własnej niechęci.

Dzięki tej książce można się jednak dowiedzieć nie tylko, że trudności we wzajemnym zrozumieniu istnieją, ale też, że – i jak – można je przezwyciężać. Przede wszystkim trzeba zaczynać od porządkowania faktów. Tak czynią autorzy tej książki. Ich teksty są solidnie udokumentowane. Punktem wyjścia jest dla nich rzeczywistość. Dopiero po jej zbadaniu stawiają tezy, a nie odwrotnie, jak czynią często publicyści szukający faktów uzasadniających wyznawane przez nich przeświadczenia. Opisują także zjawiska mało znane w Polsce, np. ewolucję obrazu stosunków polsko-żydowskich w oczach Żydów.

Stereotypy są z definicji fałszywe, ale opierają się na jakimś ułamku prawdy. Dzięki autorom tej książki łatwiej nam będzie dostrzec ułamkowy tylko charakter tych prawd. Ważne jest także, że sąsiadują tu ze sobą różne perspektywy, które rzadko można znaleźć obok siebie. Jeśli ktoś analizuje antypolskie stereotypy w obrazie Polski i Polaków za granicą – raczej nie zastanawia się nad żywotnością polskiego antysemityzmu; i odwrotnie. A na kartach tej książki jedno towarzyszy drugiemu, różne perspektywy się uzupełniają.

Zrozumienie i dialog są możliwe. Sam wielokrotnie tego doświadczałem. Najmocniej jednak utkwiło mi w pamięci pierwsze w Polsce międzynarodowe sympozjum chrześcijańsko-żydowskie w kwietniu 1988 r. w Krakowie i Tyńcu. Miała tam miejsce m.in. niezwykła przemiana, która stała się dla mnie symbolem tego, po co jest dialog. Pierwszy żydowski referat wygłaszał wówczas rabin nazwiskiem Polish. Był on zresztą pierwszym rabinem, który kiedykolwiek przemawiał w domu arcybiskupów krakowskich. W pierwszych słowach swego referatu stwierdził, że „Polska słusznie uważana za najbardziej antysemicki kraj świata”… Potem pojechaliśmy na trzy dni obrad do klasztoru benedyktynów w Tyńcu, by na zakończenie powrócić do domu kard. Macharskiego. Na koniec spotkania usłyszeliśmy wyznanie rabina Polisha poczynione ze łzami w oczach: „zrozumiałem teraz polski ból”. Ja zrozumiałem zaś wtedy, że dialog ma służyć temu, żeby lepiej zrozumieć drugiego; zrozumieć go tak, jak on sam siebie rozumie.

Lektura tej książki może stać się dla wielu polskich czytelników doświadczeniem podobnym jak tamta konferencja sprzed dwudziestu lat dla amerykańskiego rabina o jakże polskim nazwisku. Autorzy starają się bowiem, by polscy czytelnicy tej książki zrozumieli ból żydowski, a czytelnicy żydowscy – uznali i zrozumieli ból polski. Polacy mogą tu odkryć, mało znane w naszym kraju, przykłady głębokiego zrozumienia „duszy polskiej” przez autorów żydowskich. Doceńmy ich rzetelność, uczciwość i pokorę.

Znając polski dyskurs publiczny, można się spodziewać, że nie wszystkim ta książka się spodoba, i to z wielu różnych powodów. Zapewne różne osoby i środowiska kwestionować będą różne tezy różnych autorów. Może się też zdarzyć i tak, że niektórzy publicyści będą chcieli wykorzystać przytaczane tu badania czy fakty w celu umacniania i podtrzymywania antyżydowskich stereotypów. Nie da się wykluczyć takich interpretacji, ale ich autorom można z góry powiedzieć, że są skazani na porażkę.

Wraz z redaktorami tej książki – patrząc na przemiany, które się dokonują – widzę bowiem racjonalne powody do tego, by w przyszłość stosunków polsko-żydowskich spoglądać z nadzieją. Mam nadzieję, że dzięki tej publikacji do grona podobnie myślących dołączą również jej polscy czytelnicy.

Zbigniew Nosowski

Opis książki

Czytasz Więź? Wspieraj od dziś

Polacy i Żydzi – kwestia otwarta to książka unikalna ze względu i na tematykę, i sposób jej ujęcia. Autorzy – głównie z USA, a także Polski i Izraela – uczciwie analizują wzajemne negatywne stereotypy: Polaków na temat Żydów i Żydów na temat Polaków. Przedstawiając skomplikowane i bolesne uwarunkowania historyczne relacji polsko-żydowskich, pokazują też pozytywne zmiany zachodzące w ostatnich latach. Książka, oparta na rzetelnych badaniach, dowodzi, że dialog i przezwyciężanie trudnej przeszłości są możliwe.

Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Projekt współfinansowany przez The Dutch Jewish Humanitarian Fund.