Lato 2024, nr 2

Zamów

Sklejone landrynki? Nacjonalizm, populizm, faszyzm

Marsz Niepodległości w Warszawie 11 listopada 2018 r. Fot. Więź

Nie należy zbyt łatwo mówić o powrocie faszyzmu, wyjaśniając wyzwania, z jakimi mierzą się obecnie liberalne demokracje. Najczęściej obserwujemy raczej szczególną formę populizmu narodowego czy, jak chcą niektórzy, populizmu nacjonalistycznego.

„Granice mojego języka są granicami mojego świata” – stwierdził Ludwig Wittgenstein. To prawda. Nie tylko my używamy języka, ale to także on używa nas – poniekąd język mówi nami.

Są jednak w języku słowa potężne, którymi rzucamy w siebie nawzajem nie po to, żeby zacząć rozmowę i ją prowadzić, ale raczej żeby pokazać, że rozmowa i porozumienie nie są możliwe, że nie ma platformy, na której możemy się komunikować. Te słowa to często swoiste anatemy, znaki, za pomocą których dokonujemy rozróżnienia na wrogów i przyjaciół. W skomplikowanym świecie to one pozwalają nam upraszczać sprawy i nie musieć dzielić włosa na czworo, a nawet (w duchu tych felietonów) na troje.

Wesprzyj Więź.pl

Wśród takich słów jest triada nacjonalizm–populizm–faszyzm. Często wypowiadana jednym tchem. Trzy pojęcia, ale traktowane jak jedność, jak sklejone landrynki. Tyle że czynienie z nich „zlepków” to błąd.

*

Wesprzyj Więź

FASZYZMY. Jak to bywa w percepcji smaków, ten najmocniejszy, najostrzejszy dominuje nad pozostałymi. W tym wypadku chodzi oczywiście o „składnik faszystowski”.

W ostatnich latach coraz częściej można słyszeć proroctwa i przestrogi dotyczące swoistej nieuchronności pojawienia się faszyzmu po raz kolejny. Taki pogląd wyrażają m.in. holenderski publicysta Rob Riemen w znanym eseju Wieczny powrót faszyzmu czy Madeleine Albright w książce pod dość bezpośrednim tytułem Faszyzm, w której przywołuje pogląd Prima Leviego, że „każde pokolenie ma swój faszyzm”.

Wykup prenumeratę „Więzi”
i czytaj bez ograniczeń

Pakiet Druk+Cyfra

    • 4 drukowane numery kwartalnika „Więź”
      z bezpłatną dostawą w Polsce
    • 4 numery „Więzi” w formatach epub, mobi, pdf (do pobrania w trakcie trwania prenumeraty)
    • Pełny dostęp online do artykułów kwartalnika i treści portalu Więź.pl na 365 dni (od momentu zakupu)

Wesprzyj dodatkowo „Więź” – wybierz prenumeratę sponsorską.

Jeśli mieszkasz za granicą Polski, napisz do nas: prenumerata@wiez.pl.

Pakiet cyfrowy

  • Pełny dostęp online do artykułów kwartalnika i treści portalu Więź.pl (od momentu zakupu) przez 90 lub 365 dni
  • Kwartalnik „Więź” w formatach epub, mobi, pdf przez kwartał lub rok (do pobrania
    w trakcie trwania prenumeraty)

Wesprzyj dodatkowo „Więź” – wybierz prenumeratę sponsorską.

Tekst ukazał się w kwartalniku „Więź” jesień 2023.

Podziel się

Wiadomość