Jesień 2022, nr 3

Zamów

Recenzje

Juliusz Gałkowski, www.dzieje.pl

W debacie na temat tzw. Żołnierzy Wyklętych coraz częściej pojawia się poważny argument za tezą, że walka zbrojna nie była jedynie szaleństwem i aberracją ludzi, którzy nie umieli znaleźć się w nowym systemie.

Katolicyzm po rozpadzie. Spotkanie wokół jesiennej „Więzi”

Książka profesora Andrzeja Friszkego podaje kolejne przykłady uzasadniające tę zasadniczą tezę. Jest to bowiem dzieło ukazujące starcie dwóch zupełnie odmiennych sił, starcie, w czasie którego tylko z pozoru jedna ze stron była skazana na nieuchronną klęskę. „Między wojną a więzieniem” jest bowiem opisem bezwzględnej walki toczonej przez komunistyczny aparat terroru z Kościołem, w szczególności z młodzieżowymi organizacjami katolickimi. 

Czasy grozy nie sprzyjały także pisaniu pamiętników czy prowadzeniu obszernej korespondencji. A nawet gdy takowe powstawały, to w wielkiej części padały one łupem rewizji i zniszczeń. Dlatego też nasza wiedza na temat działalności polskich organizacji katolickich z lat czterdziestych i pięćdziesiątych opiera się w dużej części na archiwach ubeckich i szczątkowo porozrzucanych materiałach. Należy także pamiętać, że zdecydowana większość świadków tych wydarzeń już nie żyje. Tym bardziej należy docenić nie tylko wiedzę i erudycję autora, ale także ogrom pracy, jakiego wymagało zbadanie tego – wciąż za mało znanego – okresu dziejów Polski.

Dlatego też łatwo zrozumieć, że „Między wojną a więzieniem…” jest opisem szeregu historii, na podstawie których czytelnik może skonstruować większy obraz, niestety nie jest to pełna panorama. Co więcej, musimy się także pogodzić z myślą, że takowa nigdy nie powstanie.