Twój koszykTwój schowek
   
Logowanie
szukaj

Biogram autora

Andrzej Friszke

Ur. 1956, historyk, profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN, członek korespondent PAN, członek Rady IPN, od 1979 związany z Klubem Inteligencji Katolickiej i redakcją „Więzi”, gdzie prowadzi dział historyczny. Autor kilkunastu książek o historii Polski w XX wieku, m. in. „Przystosowanie i opór. Studia z dziejów PRL”, „Polska. Losy państwa i narodu 1939-1989”, „Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty”, „Rewolucja Solidarności 1980-1981”.

poznaj inne ksiązki autora

Katalog


Fragment



To nie jest historia lekka, łatwa i przyjemna. Bo chociaż czas, który opisuje, był wychodzeniem z wojny i próbą powrotu do normalnego życia, to warunki tego życia nie były normalne. Kraj był zrujnowany, poddany sowieckiej kontroli, rządzony przez komunistów, płynne były granice między tym, co legalne i dozwolone, a tym, co nielegalne i represjonowane. Elementarne wolności człowieka – prawo spotykania się, dyskutowania, korespondencji, wygłaszania krytycznych opinii – niby istniały, ale władze mogły je w każdej chwili zakwestionować, uznać za spisek. Pozostałości konspiracji zazębiały się z aktywnością legalną, gdyż niektórzy prowadzili podwójne życie, istniały też praktyczne problemy, np. finansowania niektórych działań oficjalnych z pieniędzy pochodzących z wojennej konspiracji. Ale nawet to, co np. w roku 1947 było normalne, rok później wykraczało poza tolerowaną normę. Każdy rok przynosił pogorszenie sytuacji, zawężenie tego, co władza była skłonna tolerować.

Nie jest to historia heroiczna, choć niektóre postacie tu opisane okazały heroizm w czasie wojny, podczas powstania warszawskiego. Wielu straciło wówczas bliskich, niektórzy wyszli poranieni fizycznie i psychicznie. Opisanych tu ludzi łączyła świadomość, że wojna się skończyła, czas walki z bronią w ręku należy do przeszłości. Nie zamierzali kapitulować ani uchodzić z kraju, podjęli próbę działania w narzuconych warunkach. Łączyło ich przekonanie o potrzebie wykorzystania szans i możliwości jawnego działania zmierzającego do odbudowania więzi społecznych, ideowych, politycznych, do tworzenia elit, by wzmacniać siły i działać na rzecz narodu i społeczeństwa w nowych okolicznościach. Wszystkich łączyło przekonanie, że narzucenie sowieckiej kontroli nad Polską jest nieszczęściem, ale nie przekreśla możliwości działań na rzecz zmniejszenia konsekwencji tego nieszczęścia. Stopień tego optymizmu był zróżnicowany i poważnie wpływał na wiązanie się z jednym z opisywanych ośrodków formowania inicjatyw i myśli.

Większość opisanych inicjatyw organizacyjnych i ideowych kończyła się w więzieniu. Nie jest to więc historia optymistyczna. Jej częścią są ludzkie dramaty, strach, ból tych, w których uderzyły represje, oraz ich bliskich. Nie jest to też jednak do końca historia pesymistyczna. Choć w końcu lat czterdziestych, w okresie forsownej stalinizacji i poddania totalitarnym regułom życia społecznego, kończyła się możliwość wyrażania autonomii, własnych poglądów, za zagrożenie uważano nawet prywatne spotkania kilkuosobowych grup, słusznie podejrzewając, że łączy je wrogość do systemu, pozostały więzi między ludźmi. Więzi koleżeńskie, zaufanie, zdolność do samodzielnego myślenia i oceniania zjawisk oraz dzielenia się przemyśleniami przełamywały totalitaryzm. Wprawdzie tylko w wąskim, izolowanym kręgu, ale jednak. Gdy nadejdzie czas odwilży, te kontakty zaowocują, dadzą początek znaczącym inicjatywom społecznym, ideowym, także politycznym. W owych wąskich kręgach młodzieży inteligenckiej trzeba widzieć zalążek takich instytucji, jak Klub Krzywego Koła czy Klub Inteligencji Katolickiej, ale też pewnych nurtów i kierunków myślenia oraz związanych z nimi ludzi z kręgów uniwersyteckich, reprezentujących rozmaite dziedziny nauki, zwłaszcza socjologię. Opisani tu ludzie byli bowiem aktywni w życiu społecznym, intelektualnym, także akademickim przez kilka dziesięcioleci i wydatnie przyczynili się do łamania marksistowskich i po prostu konformistycznych schematów. Jest to więc także początek historii znaczących elit intelektualnych, które po 1956 roku przyczyniały się do kruszenia totalitaryzmu.

 

 


wstecz

Polecamy

Żydzi w kulturze polskiej
nakład wyczerpany
e-book: 27,00 zł 30,00 zł
do koszyka
schowek
Parami do nieba
książka: 31,20 zł 39,00 zł
do koszyka
schowek
Listy 1957–1991
książka: 22,40 zł 32,00 zł
do koszyka
schowek

Copyright (c) Towarzystwo „WIĘŹ”
00-074 Warszawa, ul. Trębacka 3
e:mail: wiez@wiez.pl

Bez Ciebie nie przetrwa WIĘŹ! Jak możesz pomóc?